^Powrót do góry

Wyjątkowe dzieci

mod

Metody pracy

Metoda Weroniki Sherborne- korzeniami sięga ona do R. Labama, twórcy gimnastyki ekspresyjnej, a także do doświadczeń samej autorki. Twierdził on, że ruch jest wyrazem potrzeby ludzkiej aktywności. Przez ruch naszego ciała uczymy się nawiązywać kontakt z otaczającym nas światem (Bogdanowicz, Kisiel, Przasnycka, 1994, s. 8). W. Sherbourne za cel postawiła sobie wspomaganie prawidłowego rozwoju dziecka i korekcję jego zaburzeń. Cechą charakterystyczną tej metody jest rozwijanie przez ruch takich zdolności jak:

-  świadomość własnego ciała,

-  świadomość przestrzeni i działania

-  nawiązanie kontaktu z innymi osobami (Zabłocki, 1998, s. 69).

            Zajęcia prowadzone tą metoda mogą mieć charakter indywidualny lub grupowy. W ćwiczeniach każdemu z dzieci towarzyszy partner. Zazwyczaj partnerami są rodzice lub młodzież chętna do pomocy. Skład grupy jest niezmienny a zajęcie odbywają się systematycznie, przynajmniej raz w tygodniu i trwają około godziny zegarowej. Zajęcia są prowadzone przez jednego lub dwóch terapeutów (Jegier, 2003, s. 117).

Metoda ta ze względu na swoja prostotę jest metodą uniwersalną. Można ja stosować w pracy z dziećmi, dorosłymi, o zaburzonym i prawidłowym rozwoju.  W Polsce jest ona znana od lat siedemdziesiątych, gdy Weronika Sherbourne, razem ze swoimi współpracownikami- Anną Leonard i Georgem Hillem przeprowadziła tu szkolenia dla nauczycieli. W przeciągu ostatnich dwudziestu lat metoda Ruchu Rozwijającego weszła na stałe w skład metod terapii dzieci niepełnosprawnych (Sherbourne, 2005, s. 8-9). Elementy Ruchu Rozwijającego W. Sherborne są to elementy dostosowane specjalnie dla osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualna i ruchową. Zalicza się do nich ćwiczenia na świadomość swojego ciała, ćwiczenia kształtujące związek z otoczeniem i ćwiczenia prowadzące do wytworzenia związku z drugim człowiekiem

Metoda Felicji Affolter - jest metodą, którą można z powodzeniem stosować w pracy z dzieckiem z mózgowym porażeniem dziecięcym. Jest metodą stymulującą, której celem jest doprowadzenie dziecka do rozumnego działania dłoni pod kontrolą wzroku umożliwiające integracje działania z językiem. Terapia ta to powrót do fazy sensomotorycznej, w której to integracja dotyku wraz ze zmysłem kinestetycznym i wzrokiem kontrolującym działanie umożliwia między innymi kształtowanie procesów symbolicznych, sił inteligencji i jest warunkiem rozwoju mowy.

Terapia przebiega od stymulacji czuciowej dłoni i integracji zmysłów przez naukę sięgania ręką przez puste przestrzenie (programowanie i automatyzacja ruchów) aż do rozumnego działania dłoni co stanowi punkt wyjścia do rozwoju mowy.

Program tej terapii polega na kierowaniu przez terapeutę dłońmi dziecka, przy czym nie wyręcza on dziecka w wykonywaniu określonej czynności, zaś jedynie nakierowuje dłonie dziecka na określone działanie. Podopieczny przeżywa wysiłek jako własny, to siebie postrzega jako sprawcę czynności. To na tym właśnie polega terapeutyczna moc metody. Duża jej zaletą jest poznawanie wielozmysłowe, gdyż poza dotykiem włączany jest również wzrok i rozumienie mowy. Pozwala również na stopniowe przezwyciężanie lęku przed dotykiem i hartowanie wnętrza dłoni dziecka (Olechnowicz, 1997, s. 215).

Dogoterapia-  jest systemem ćwiczeń i zabaw z psem, który umożliwia rehabilitację ruchową i umysłową dzieci i dorosłych. Pies wspomagający nie jest zwyczajnym psem. Musi być do tego zadania specjalnie przeszkolony i zdać odpowiednie egzaminy (Herzyk, 2007, s. 79). Terapia ta wspomaga rozwój ruchowy i poznawczy dziecka (dorosłego) dzięki bezpośredniemu kontaktowi z psem (Migdalska, 2008, s. 53). Usprawnianie w tej metodzie polega na kontakcie fizycznym z psem- głaskaniu, przytulaniu itp. Ćwiczenia prowadzone są pod nadzorem specjalisty lub przygotowanych do tego wolontariuszy (Machoś- Nikodem, 2006, s. 50). W Polsce ta metoda terapeutyczna jest znana dopiero od kilku lat, przez co nie łatwo o literaturę dotycząca dogoterapii. Prekursorką tego rodzaju terapii w Polsce jest Maria Czerwińska, zajmująca stanowisko prezes Fundacji Przyjaźni Ludzi i Zwierząt CZE-NE-KA. Natomiast, jeśli chodzi o początki dogoterapii na świecie, to po raz pierwszy w 1964 r. Lewision- amerykański psycholog, wyodrębnił z zoo terapii (terapia za pomocą zwierząt) właśnie dogoterapię (Herzyk, 2007, s. 79) . 

Zajęcia terapeutyczne z udziałem psa pozwalają dostarczyć dziecku (dorosłemu) wiele różnorakich bodźców, przez co wpływają na zaburzone sfery życia tych osób. Jest to np. rozwój funkcji motorycznych, zwiększenie możliwości lokomocyjnych, obniżenie poziomu lęku, zmniejszenie poczucia samotności czy chociażby ćwiczenie poczucia równowagi (Machoś- Nikodem, 2006, s. 51).

Terapia za pomocą sztuk plastycznych - Jedną z form pracy arteterapeutycznej jest terapia za pomocą sztuk plastycznych. Wykorzystuje ona różnorakie techniki plastyczne, takie jak rysunek, malarstwo, rzeźbę itp. W tej formie terapii przez sztukę wykorzystuje się także takie materiały jak masa solna, glina, plastelina, piasek i woda (Olas, 2006, s. 300). Jak pisze A. Kiełkiewicz „Ten rodzaj niewerbalnej, spontanicznej ekspresji, o wyraźnym charakterze zabawy, nie wzbudzający lęku, poprzez połączenie z umiejętnie i w odpowiednim czasie postawionym zadaniem plastycznym jest jedną z dróg, która w praktyce pedagogicznej prowadzi do przełamania schematycznego myślenia i pozwoli na spełnienie kilku ważnych funkcji terapeutycznych”.  W dalszej części wypowiedzi zwraca ona szczególną uwagę na efekty płynące z terapii za pomocą sztuk plastycznych, do których zalicza: wzmaganie spontaniczności, swobodniejsze wyrażanie uczuć, zmuszenie do dokonywania wyborów,   pobudzenie swobodnego kojarzenia co rozwija wyobraźnię plastyczną i ogólną, odblokowanie różnego rodzaju zahamowań a także pozwolenie na nawiązanie bliższego kontaktu między pedagogiem a uczniem (za: Marek, 2000, s. 107).

 W pracy z dziećmi z głęboką niepełnosprawnością intelektualną najczęściej i najchętniej wykorzystywaną metodą jest metoda malowania dziesięcioma palcami, zmodyfikowana i dostosowana do indywidualnych możliwości manualnych danego dziecka.  Jest to metoda doskonała w pracy z dziećmi, które mają problem z utrzymaniem w ręce pędzla, czyli m.in. dziećmi z porażeniem mózgowym i dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną (Olas, 2006, s. 300). Szczególną zaletą tej metody jest przede wszystkim brak ograniczeń ruchowych, polegających na konieczności wykonywania precyzyjnych ruchów (np. pędzelkiem). Metoda ta nie wymaga też zależności od stereotypowych wzorców (nie trzeba podanych wcześniej wzorców naśladować), jest także niezależna od narzucanych konwencji społecznych (np. zachowanie czystości rąk). Wszystkie te cechy sprawiają, że osoby, w szczególności dzieci, z głębszą niepełnosprawnością intelektualną z chęcią podejmują się malowania palcami (Bartnikowska, 2007, s. 348).

Metoda Porannego Kręgu - zajęcia porannego kręgu zostały opisane w książce J. Kielina „Rozwój daje radość” (Gdańsk, 2000). Autorzy inspiracje czerpali z niepublikowanego programu autorskiego Niemki Hedwig Abel.         

Poranny krąg ma charakter grupowy, dzieci siedzą w kręgu tak aby swobodnie mogły obserwować siebie nawzajem, natomiast wszystkie elementy proponowanych zajęć odbywają się indywidualnie. Zajęcia porannego kręgu rozpoczynają dzień. Najważniejszym ich celem jest spotkanie terapeuty i dziecka oraz dzieci ze sobą. Temu spotkaniu towarzyszy ciepły nastrój, zapalona lampka i znajomy zapach , które to elementy dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Podstawą do tworzenia programu jest świat przyrody, który jest źródłem symboli podstawowych- żywiołów, barw, smaków, wrażeń termicznych i dotykowych. Kontakt z przyrodą porusza w nas najgłębsze, bo atawistyczne, warstwy wrażliwości (Olechnowicz, 1999, s. 29-30).

W zależności od panującej obecnie pory roku oddziałujemy odpowiednim kolorem, zapachem, smakiem, dźwiękiem i żywiołem. Zajęcia opierają się na bodźcach wzrokowych, dotykowych, węchowych, słuchowych i smakowych.

Podstawowym celem zajęć jest komunikacja, która rozwija się z zajęć na zajęcia. Jednym z elementów nawiązania dialogu z dzieckiem jest wywołanie jego imienia w ciemnościach. Czekamy wówczas na dyskretna reakcję ze strony podopiecznego na swoje imię. Pedagog podtrzymuje dialog mówiąc dziecku kilka serdecznych słów. Dzieci dzięki rytualizacji czynności znają zasady porannego kręgu, potrafią przewidzieć kolejne ogniwo zajęć, co ułatwia im wysyłanie sygnałów do otoczenia a terapeuta uczy się je interpretować (Kielin, 2004, s. 175-179).                                                              

Kolejność zajęć „PORANNY KRĄG”:

1.  Zapalenie lampki zapachowej i obejście z nią kręgu dzieci.                                        

2. Powitanie piosenką (wymawianie imienia każdego dziecka, masaż jego dłoni oliwką).

3.  Krótkie opowiadanie o aktualnej porze roku.

4.  Spotkanie z żywiołem.

5.  Instrument muzyczny.

6.  Zakładanie na głowę kolorowych chust.

7.  Zaciemnianie sali (wywołanie imion dzieci).

8.  Zapalenie lampy nadfioletowej.

9.  Zastosowanie bodźców smakowych.

10.  Gaszenie lampki zapachowej (Kielin, 2004, s.181-182).

 

Biblioterapia - Doskonale istotę biblioterapii wyraża W. Szulc przytaczając definicję Leedy’ego: „Biblioterapia jest procesem asymilacji wartości psychologicznych, społecznych i estetycznych z książek do ludzkiego charakteru, osobowości i zachowania”. Lektura może spowodować poprawę nastroju, obniżenie napięć emocjonalnych, a także odwrócić uwagę od

traumatycznych przeżyć, Fischer twierdzi, że jest formą komunikacji, która pociąga za sobą „odnowienie myśli” (Marek, 2000,s. 107-108). Ingarden natomiast określa ogromną rolę biblioterapii w rewalidacji i profilaktyce: „Książka, przenosząc czytelnika w czasie i przestrzeni kształtuje i rozwija jego wyobraźnię. Przyczynia się do jego dojrzewania emocjonalnego. Dostarczając wzorców, pomaga przebudować i rozbudować własny, wewnętrzny świat czytelnika. Współcześnie literatura nie tylko koi, łagodzi napięcia, ale daje poczucie bezpieczeństwa. Może się także stać narzędziem profilaktycznym. Z racji zawartych w niej wartości estetycznych, moralnych i wychowawczych przyczynia się do wzmacniania odporności psychicznej jednostki.” (za: Siemież, 2005, s. 10). Najbardziej lubianym przez dzieci rodzajem literatury są baśnie. Bettelheim pisze o nich, że są swoistego rodzaju elementarzem, z którego dziecko czerpie informacje o samym sobie. Uczy się ono czytać we własnym umyśle właśnie dzięki baśniom, które są pisane językiem obrazów. Identyfikacja z bohaterem baśni niesie ze sobą wsparcie, daje wiarę i nadzieję. Właśnie dlatego baśń, jak żaden inny tekst, tak dobrze służy procesowi terapii. To wiara w sens podejmowania walki z własnymi słabościami, szukania rozwiązań i osiągniecie satysfakcji są wpisane w formułę baśni. Dla dziecko niepełnosprawnego intelektualnie które jest świadome swoich ograniczeń, cechy te mają walory kompensacyjne i wyzwalające sugerując, że nie ma niemożliwych do pokonania sytuacji. Sukces bohatera staje się sukcesem dziecka, zastępczym przeżyciem, które dostarcza mu dużą dozę przyjemności. Przeniesienie swoich problemów na postać fikcyjną wyzwala w dziecku poczucie solidarności, pomaga zwalczyć traumatyczne uczucie osamotnienia, odrzucenia. Jak wykazują badania, dzieci niepełnosprawne intelektualnie mają silniejszą potrzebę wzorca i identyfikacji, ponieważ są bardziej podatne na wpływy niż ich zdrowi rówieśnicy (Domagała-Zysk, 2005, s. 57-58).

Materiały biblioterapeutyczne są dzielone przez D. Gostyńską na trzy rodzaje:

- uspokajające (książka przygodowa, baśnie, fantasy, literatura humorystyczna)

- pobudzające (wojenne, podróżnicze, popularnonaukowe)

- refleksyjne (biografie, romanse, powieści obyczajowe, psychologiczne, socjologiczne) (za: Marek, 200, s. 107-108).

            To właśnie miedzy innymi dzięki literaturze człowiek odkrywa w sobie nowe strony osobowości. Czytając o różnego rodzaju przeżyciach bohaterów literackich rozszerza zakres własnych doświadczeń. Czytanie, gdy stanowi czynnik terapeutyczny, pozwala zrozumieć nowe obszary zjawisk, własnej psychiki oraz psychiki drugiego człowieka (Siemież, 2005,  s. 11-12).

Praca biblioterapeutyczna z osobami z głębszą niepełnosprawnością intelektualną może się sprowadzać jedynie do form pracy indywidualnej. Dla każdej osoby z niepełnosprawnością umysłową należy dobrać rodzaj pracy zwracając uwagę na indywidualną jego kondycję, to znaczy, że metoda pracy biblioterapeutycznej zależeć powinna od stopnia upośledzenie poszczególnych funkcji organizmu, zdobytej dotychczas wiedzy ogólnej i wielu innych czynników (Ippoldt, 1998/1999, s. 14).

Choreoterapia - Historia terapii tańcem sięga tak daleko jak historia samego tańca. Antropolodzy twierdzą, że terapeutyczna funkcja tańca była podświadomie rozpoznawana od samego początku, już we wczesnym okresie rozwoju ludzkości ( tańce rytualne, pochody taneczne w okresie średniowiecza). Odnaleźć ją można w kręgach tureckiej, egipskiej czy brazylijskiej kultury zamierzchłych czasów (Jałocha, 2002, s. 34).

Choreoterapia jest kolejną techniką należącą do nurtu arteterapii. Opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu tańca jako sposobu usprawniania. Taniec jest ruchem, czyli procesem który w założeniu tej techniki zwiększa fizyczną i psychiczną integracje jednostki (Marek, 2000, s. 109). Gdy aktywność fizyczna zostaje ograniczona automatycznie spada nasza odporność immunologiczna, powoduje to również ograniczenie pracy trzustki i zaburza układ wewnątrzwydzielniczy (Skorupka, 2001, s. 33). Są to oczywiście efekty ograniczenia naszej sprawności na dłuższy czas.

 Gdy tańczymy, w naszym organizmie powstają drgania wibracje mięśni i innych narządów, zwiększa się także elastyczność kręgosłupa, przepływ krwi w tkankach przez co cały organizm zostaje prawidłowo dotleniony. Poruszanie się w rytm muzyki bardzo rozluźnia i odpręża (Toczydłowska, 2006, s.208). Taniec wspomaga więc kompleksową rehabilitację. Ruch jest naturalną potrzebą dziecka, wpływa na wszystkie aspekty jego prawidłowego rozwoju. W choreoterapii stosuje się taniec i ćwiczenia ruchowo-muzyczne dostosowane do rodzaju dysfunkcji fizycznych uczestnika zajęć (Kuśpit, 2003, s.6)

 Podstawowe przesłanki terapii tańcem są oparte na: budowaniu ufności w stosunkach interpersonalnych, rozwijaniu umiejętności komunikacji zarówno werbalnej jak i niewerbalnej, zgłębianiu oraz wyrażaniu uczuć, rozwijaniu umiejętności społecznych interakcji takich jak m.in. słuchanie i obserwacja, rozwoju umiejętności artystycznych, poprawieniu obrazu samego siebie i zaufania samemu sobie a także tworzeniu umiejętności dobycia przedstawicielem samego siebie. Terapia tańcem jest przeznaczona praktycznie dla

każdego- adresowana jest do szerokiej grupy osób z różnego rodzaju zaburzeniami i upośledzeniami i jak każda z technik arteterapii wymaga indywidualizacji w tworzeniu programu terapeutycznego (Jałocha, 2002, s. 61-62). Choreoterapia jest tak przystępna dla dzieci z głęboką niepełnosprawnością umysłową, ponieważ nie wymaga ona takich umiejętności jak sprawne manipulowanie przedmiotami, zdolność przemieszczania się, spostrzegania złożonych wzorów itp. Dzieci zazwyczaj bierne na innych zajęciach w trakcie choreoterapii ewidentnie się uaktywniają (Kielin, 2000, s. 167). 

Muzykoterapia - Lecznicze działanie muzyki wykorzystywane jest m.in. w psychologii, medycynie, pedagogice. Modeluje ona zachowanie i dostarcza różnego rodzaju przeżyć emocjonalnych. Pobudza zdolności intelektualne, wzmacnia procesy myślowe, wyobraźnię. Poprzez rytm muzyka wpływa na psychomotorykę- dyscyplinuje, porządkuje i energetyzuje ruch ciała- a także na parametry biomedyczne -puls, ciśnienie krwi, rytm oddechów itp. (Toczydłowska, 2006, s. 209). Muzykoterapię wykorzystuje się miedzy innymi w celu ujawnienia i rozładowania zablokowanych emocji, oprawie komunikacji i osiągnięciu integracji w grupie, usprawniania funkcji percepcyjno- motorycznych, wzmocnienia i ułatwienia rehabilitacji (Olas, 2006, s. 301). „Muzykoterapia jest metodą postępowania, wielostronnie wykorzystującą wieloraki wpływ muzyki na psychosomatyczny ustrój człowieka”- taką definicję muzykoterapii przedstawił Tadeusz Natanson w swojej książce „Wstęp do nauki o muzykoterapii” (Natanson, 1979, s. 51). Jest to jedna z najtrafniejszych, moim zdaniem, definicji tej techniki arteterapeutycznej

Muzyki nie można jednak uznać za substytut leku- jej działanie jest znacznie słabsze i mniej swoiste niż działanie środków farmakologicznych. Ponadto reakcja organizmu na dany rodzaj muzyki może być zmienna i powinna być zindywidualizowana. Muzyka jest więc uzupełnieniem, dodatkowym środkiem przekazu, jej siła drzemie przede wszystkim w jej działaniu profilaktycznym wobec chorób psychosomatycznych. Można powiedzieć, że muzykoterapia pełni funkcję odciążającą nasz organizm od napięć psychicznych, które dusimy w sobie lub którymi obarcza nas otaczająca rzeczywistość (Marek, 2000, s. 114). Udowodniono na przykład, że „Bolero” Ravela ma działanie łagodzące stany depresyjne i lękowe, muzyka Bacha uspokaja osoby nerwowe, a „Sonata księżycowa” pobudza w organizmie produkcje endorfiny -hormonu szczęścia (Toczydłowska, 2006, s. 210).

Według M. Wójcik-Standio (1999, s. 35), muzykoterapię można podzielić na:

  • kliniczno-diagnostyczną, w zakres której wchodzą działania podejmowane przez specjalistów z dziedziny medycyny.
  • naturalną, gdzie podstawowym materiałem muzycznym są dźwięki natury, np. szum potoku górskiego czy śpiew ptaków.
  • spontaniczną, która jest wyrazem przeżywanych emocji.
  • adoptowaną, wykorzystującą przypadkowy materiał muzyczny (np. muzykę nadawaną przez radio) w celu uspokojenia czy relaksu.
  • profilaktyczną, stosowaną w celu zapobiegawczym, wykorzystująca odpowiedni materiał muzyczny w celu zaktywizowania lub uspokojenia pacjenta.

W podziale tym wzięty został pod uwagę sposób jej wykorzystania.

            W praktyce pracując z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim muzyka jest rzadko wykorzystywana jako samodzielny element terapii. Używana jest najczęściej do uspokojenia wybuchy agresji, gniewu czy innych gwałtownych emocji, na ogół jej elementy są jednak łączone ze śpiewem, tańcem, słowem itp. (Kielin, 2000, s. 166).

Copyright © 2013. wyjatkowedzieci.org.pl  Rights Reserved.
Darmowy licznik odwiedzin